Explosieveiligheid rondom spuitcabines

14/11/19

Spuitcabines zijn er in alle soorten en maten. Spuitwerkzaamheden kunnen op allerlei manieren worden uitgevoerd, waardoor het uitvoeren van een risico-analyse op het gebied van explosieveiligheid maatwerk vereist.

In dit artikel wordt ingegaan op de volgende vragen:

  • Heb ik nu altijd te maken met een zone-indeling?
  • Wat is belangrijk om adequate ventilatie te realiseren?
  • Met welke potentiële ontstekingsbronnen moet ik rekening houden?

Brandbare stoffen

In spuitcabines worden vaak nog conventionele lakken toegepast. Veel gebruikte lakken bevatten concentraties van: benzeen, tolueen, thinner of xyleen (brandbare oplosmiddelen te verstaan). Bij het verfspuiten dient men rekening te houden met de vorming van een explosieve atmosfeer vanuit de mond van het spuitpistool. Daarnaast kan het uitdampen van lakken en oplosmiddelen aanleiding geven tot de vorming van een explosieve atmosfeer.

Aanpak brandbare stoffen

De eerste stap is bronaanpak.Zijn bijvoorbeeld conventionele lakken noodzakelijk of kan worden overgestapt op waterhoudende lakken?

Ook komt het voor dat blikken, cans en andere aangebroken verpakkingen aanwezig zijn in een spuitcabine en uitdampen. Organisatorische maatregelen kunnen hiervoor worden ingezet, bijvoorbeeld de werkvoorraad minimaliseren en de verpakkingen direct na gebruik weer afsluiten. Ook is het aangewezen om absorptiedoeken in de directe nabijheid beschikbaar te hebben, zodat gemorste lakken of oplosmiddelen direct kunnen worden opgeruimd.

Ventilatie

Ventilatie wordt in eerste instantie voorzien om het inhaleren van schadelijke dampen te vermijden dus vanuit gezondheidsaspect. Adequate ventilatie is echter óók vereist om accumulatie van brandbare dampen te voorkomen.
Realisatie van een effectief en betrouwbaar ventilatiesysteem is onder andere afhankelijk van:

  • De capaciteit (m3/h) en de luchtsnelheid (m/s) waarmee wordt afgezogen.
  • De plaats van de ingaande- en uitgaande luchtstroming. Vrijkomende dampen van conventionele lakken zijn vrijwel allemaal zwaarder dan lucht, waardoor afzuiging op vloerniveau vaak effectiever is dan afzuiging aan de bovenzijde van de spuitcabine.
  • Het filtersysteem. Worden effectieve filters toegepast en worden deze tijdig vervangen? 

Een effectieve maatregel om de beschikbaarheid van de ventilatie te garanderen is het toepassen van een interlock, zodat de spuitactiviteit uitsluitend kan plaatsvinden indien de ventilatie is ingeschakeld.

Zone-indeling

Indien uit de risico-analyse blijkt dat er een explosieve atmosfeer kan ontstaan moet er een ATEX zone worden vastgesteld. Hierbij dient rekening te worden gehouden met (permanente) openingen, zodat bepaald kan worden tot waar de zone zich uitstrekt. De norm NEN-EN 16985:2018 (voorheen NEN-EN 12215:2004+A1:2009) biedt voor zowel de fabrikant als de gebruiker bruikbare informatie ten aanzien van het ontwerp van spuitcabines en het vaststellen van de zone-indeling. Conform de arbeidshygiënische strategie dient zonereductie altijd voorrang te krijgen ten opzichte van het elimineren of beheersen van potentiële ontstekingsbronnen. Hierbij wordt opgemerkt dat het vernevelen van ontvlambare stoffen inherent is aan de spuitactiviteit, waardoor er in feite altijd een ATEX zone rondom het spuitpistool overblijft.

Ontstekingsbronnen

In het geval van een ATEX zone moet worden beoordeeld of er geen potentiële ontstekingsbronnen aanwezig kunnen zijn. Hierbij valt te denken aan elektrische apparatuur, zoals lasdozen, schakelaars, de compressor van de persluchtinstallatie en de verlichting. In de praktijk blijkt dat tl-armaturen vaak niet explosieveilig zijn uitgevoerd, omdat deze – zo luidt het criterium - ‘achter de wand van de spuitcabine’ zijn verwerkt. Dergelijke afdichtingen zijn niet altijd ‘dampdicht’, waardoor brandbare dampen nog altijd bij de tl-armaturen kunnen komen.

Daarnaast is het belangrijk dat werknemers bewust zijn van het risico en dat er rekening wordt gehouden met mobiele, elektrische apparaten en niet-reguliere werkzaamheden.

Een potentiële ontstekingsbron welke ‘wat minder tastbaar is’, is statische ontlading. Hierbij kan gedacht worden aan hijsmiddelen, bewegende personen en folie wat van een werkstuk wordt afgetrokken. Om te voorkomen dat personen statisch opladen kan antistatische kleding en schoeisel worden toegepast. Om te voorkomen dat apparaten of arbeidsmiddelen statisch opladen wordt veelal potentiaalvereffening toegepast.

Samengevat

In spuitcabines is het ontstaan van een explosieve atmosfeer mogelijk. Om een veilige werkplek te creëren zijn meerdere maatregelen mogelijk. Het uitvoeren van een goede risico-analyse is maatwerk en hiervoor zullen alle technische, organisatorische en gedragsmaatregelen in kaart moeten worden gebracht en waar nodig verbeterd moeten worden. Dit alles om ervoor te zorgen dat er geen explosie kan plaatsvinden in een spuitcabine.

Nico Hendricks schreef vanuit zijn rol als Consultant Process Safety dit artikel voor de website. Nico richt zich met name op projecten binnen het vakgebied ATEX (explosieveiligheid). Heeft u vragen voor hem? Mail hem gerust: n.hendricks@denf.nl  

meer informatie

D&F geeft advies en training over ATEX en heeft ook meerdere projecten uitgevoerd rondom spuitcabines. Heeft u vragen hierover? Neem dan contact met ons op: info@denf.nl of bel 076-5040340.

Ook hebben we via de Safety academy diverse explosieveiligheidstrainingen die u in Breda of in-company kunt volgen. Kijk op: www.safety-academy.nl voor meer info.

Neem contact met mij op

versturen

Of bel ons direct op

076 5040 340