Een `nieuwe` IEC 60204-1 maar niemand past hem toe? - Deel 1

18/06/18

Sinds eind 2016 is de nieuwste versie van de norm voor de elektrische uitrusting van machines (IEC 60204-1:2016) gepubliceerd. We zijn inmiddels meer dan een jaar verder waarbij het opvalt dat veel machinefabrikanten nog de versie uit 2006 toepassen (EN-IEC 60204-1:2006). Waarom? En wat zijn nu de belangrijkste inhoudelijke wijzigingen? Die laatste vraag behandelen we in deel II.  

In Europa is het zo geregeld dat er voor bepaalde type producten richtlijnen opgesteld worden die door de lidstaten binnen een bepaalde overgangstermijn na publicatie in de nationale wetgeving opgenomen moet worden. Voorbeelden hiervan zijn de Machinerichtlijn en de Laagspanningsrichtlijn. Een Fabrikant van een product dat onder een zogenaamde productrichtlijn valt, is bij wet dus verplicht om het product te laten voldoen aan de eisen die in de betreffende richtlijn gesteld zijn. Daarnaast is de fabrikant verplicht om alle relevante documentatie waaruit blijkt dat het product daadwerkelijk in overeenstemming met de richtlijn is gefabriceerd in de vorm van een Technisch Dossier tenminste 10 jaar te bewaren.

Invulling

Het is voor een fabrikant echter niet altijd even makkelijk om aantoonbaar aan al deze eisen te voldoen, te meer omdat niet alle eisen even concreet geformuleerd zijn. Om fabrikanten concretere en/of praktischere invulling te geven om aan betreffende eisen uit een richtlijn te voldoen, zijn normen opgesteld zoals de EN-IEC 60204-1.
Onder verantwoordelijkheid van de Europese Unie worden bepaalde normen ‘geharmoniseerd’ onder Europese productrichtlijnen*. Wanneer een norm is geharmoniseerd onder een richtlijn, houdt dit in dat wanneer een fabrikant een norm toepast er een ‘vermoeden van overeenstemming’ is dat aan de betreffende eisen uit de productrichtlijn wordt voldaan.

* Een Europese productrichtlijn beschrijft de eisen waar een bepaald product aan moet voldoen en vereist het aanbrengen van een CE-markering.

Concrete maatregelen

In bijlage 1 van de Machinerichtlijn staat in paragraaf 1.5.1 het volgende vermeld:

Machinerichtlijn Bijlage 1.5.1
De (geharmoniseerde norm) EN-IEC 60204-1 schrijft concrete maatregelen voor om onder andere aan deze eis uit de Machinerichtlijn te voldoen. Hieronder een voorbeeld van één van de concrete onderwerpen die bijdragen aan de onderbouwing waarmee aan §1.5.1 van de Machinerichtlijn kan worden voldaan.

De (geharmoniseerde norm) EN-IEC 60204-1 schrijft concrete maatregelen voor om onder andere aan deze eis uit de machinerichtlijn te voldoen:
 

Dit is een voorbeeld van één van de concrete onderwerpen die bijdragen aan de onderbouwing waarmee aan paragraaf 1.5.1 van de Machinerichtlijn kan worden voldaan.

 

De normcommissie die verantwoordelijk is voor het opstellen van de IEC 60204-1 is een internationale commissie (International Electrotechnical Commission) en reikt dus verder dan alleen Europa. Uiteraard wordt een norm zoals IEC 60204-1 ontwikkeld met als doel om ook geharmoniseerd te worden onder de Machine- en Laagspanningsrichtlijn. Het Europees Comité voor Normalisatie (CEN) en het Europees Comité voor Elektrotechnische Normalisatie (CENELEC) zijn binnen Europa de bevoegde organen voor de vaststelling van geharmoniseerde Europese normen binnen het toepassingsgebied van een Europese productrichtlijn (harmonisatie).

Harmonisatieproces

De actuele IEC 60204-1:2016 is door het IEC ter goedkeuring ingediend bij Cenelec die de inhoud van de norm toetst op basis van de Machine- en Laagspanningsrichtlijn. Dit moet uiteindelijk resulteren in een geharmoniseerde Europese Norm EN 60204-1. In de praktijk worden de notaties ‘EN’ en ‘IEC’ meestal beide genoemd en wanneer de norm door het NEN verkocht wordt tevens voorzien van het voorvoegsel ‘NEN’ (‘NEN-EN-IEC 60204-1’). In zo’n harmonisatieproces is het te verwachten dat een norm niet meteen 100% goedgekeurd wordt. Er is soms intensieve afstemming nodig tussen beide normalisatie commissies (vaak over nuances), welke kunnen leiden tot kleine aanpassingen in de tekst van de norm om deze geharmoniseerd te krijgen. Het is gezien de huidige duur van het harmonisatieproces van de nieuwe IEC 60204-1 aannemelijk dat ook over de exacte inhoud nog gediscussieerd wordt. Wellicht zal dit resulteren in enkele wijzigingen in de inhoud van de normtekst.
Aan alle kanten zijn er echter signalen dat de harmonisatie van IEC 60204-1 dit jaar toch echt wel afgerond gaat worden. Een voorbeeld van één van die signalen is een bronvermelding (Figuur 1) uit een recente publicatie van het Duitse Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA) waarin gerefereerd wordt aan DIN EN 60204-1:2018 (met de toevoeging ‘in Vorbereitung).


Figuur 1 - IFA 0398 Ausgabe 11/2017 Verwendung von Tablets und Smartphones zur Maschinensteuerung

'Vermoeden van overeenstemming'

Om aan te geven onder welke Europese productrichtlijn een norm is geharmoniseerd wordt een bijlage (meestal ‘Annex ZA’ genaamd) toegevoegd aan de norm. In deze bijlage wordt aangegeven dat het een geharmoniseerde norm betreft en soms wordt zelfs expliciet aangegeven welke Essentiele veiligheid- en gezondheidseisen uit de betreffende richtlijn door de norm worden afgedekt. Figuur 2 bevat als voorbeeld een tabel uit de ‘ZA-bijlage’ van de norm EN-ISO 14122-1:2016 die onder de Machinerichtlijn (2006/42/EC) is geharmoniseerd.


 Figuur 2 – Table ZA.1 uit EN ISO 14122-1:2016 Annex ZA
 
Wanneer een machine conform deze norm is gemaakt, mag aangenomen worden dat aan de in bijlage ZA gerefereerde Essentiele veiligheid- en gezondheidseisen uit de Machinerichtlijn voldaan is. Dit wordt dan een “vermoeden van overeenstemming” genoemd. Het staat juridisch namelijk pas vast dat een product compleet in overeenstemming met de betreffende eisen uit de Machinerichtlijn is wanneer het hoogste rechtscollege in de EU dat vaststelt. Aangezien de gemiddelde machinebouwer niet voor elke nieuwe machine gaat procederen om deze uitspraak te krijgen, is het gebruikelijk en algemeen geaccepteerd om te spreken van een “vermoeden van overeenstemming”. De fabrikant moet de norm dan wel op de EG verklaring van overeenstemming van de machine vermelden.

Het spreekt voor zich dat een ‘vermoeden van overeenstemming’ per definitie een tijdelijk karakter heeft. Innovatie, nieuwe inzichten of nieuwe wetgeving kunnen ertoe leiden dat ‘het vermoeden van overeenstemming’ van een bepaalde norm komt te vervallen. In de praktijk is dit meestal het geval wanneer er een nieuwe versie van de betreffende norm geharmoniseerd is waarvoor dan ‘het vermoeden van overeenstemming’ bestaat. Onder de tabel in Figuur 2 wordt voor EN-ISO 14122-1:2016 expliciet gewaarschuwd dat ‘het vermoeden van overeenstemming’ bestaat zo lang de norm in het ‘Officicial Journal of the European Union’ als zodanig vermeld staat.

Het ‘vermoeden van overeenstemming’ met de relevante eisen voor de elektrische (laagspannings)installatie in de Machinerichtlijn bestaat op dit moment nog steeds enkel voor de ‘oude’ versie (EN-IEC 60204-1:2006) zoals vermeld in het publicatieblad van de Europese Unie (Figuur 3). Hetzelfde geldt voor de Laagspanningsrichtlijn waaronder EN-IEC 60204-1:2006 ook nog steeds geharmoniseerd is. Dit betekent dat wanneer een fabrikant de nieuwe norm IEC 60204-1:2016 op de EG verklaring van overeenstemming vermeldt, deze niet het ‘vermoeden van overeenstemming’ met de relevante eisen uit de richtlijn kan ‘claimen’.


Figuur 3 - Publicatieblad geharmoniseerde normen
(
https://ec.europa.eu/growth/single-market/european-standards/harmonised-standards/machinery_en)

Geen verplichting

Hierbij moet opgemerkt worden dat er geen wettelijke verplichting is voor een fabrikant om überhaupt geharmoniseerde normen toe te passen. Eén van de redenen hiervoor is dat in de loop van de tijd andere inzichten kunnen ontstaan rond bijvoorbeeld minimale veiligheidsniveaus. Mocht het zover komen, dan kan het zelfs zo zijn dat om deze reden een rechter de geharmoniseerde norm niet als basis kan gebruiken voor zijn uitspraak. Dit zou dan kunnen resulteren in een uitspraak die afwijkend kan zijn van de eisen uit de geharmoniseerde norm. Wat wel minimaal van een fabrikant verwacht mag worden wanneer deze een geharmoniseerde norm niet toepast, is dat zijn machine met betrekking tot de onderwerpen in de norm minimaal aan hetzelfde veiligheidsniveau uit de norm voldoet.

Conclusie

Het harmonisatieproces van ‘de nieuwe 60204-1’ loopt inmiddels al een tijd waarbij de hoop en verwachting bestaat dat het harmonisatietraject dit jaar afgerond zal worden. Dit kan eventueel resulteren in enkele aanpassingen met betrekking tot de huidige normtekst om daarmee de inhoud door Cenelec goedgekeurd te krijgen. Totdat de nieuwe norm geharmoniseerd is en het ‘vermoeden van overeenstemming’ in het officiële publicatieblad van de Europese Unie is gepubliceerd, lijkt de meest praktische benadering om in ieder geval de ‘oude’ norm nog op de EG verklaring van overeenstemming te blijven vermelden. Wat echter zeker geen kwaad kan, is om toch al met een schuin oog naar de nieuwe versie van de norm (IEC 60204-1:2016) te kijken. Dit heeft als voordeel dat op voorhand al beschouwd kan worden of op basis van de nieuwe norm aanpassingen aan standaard ontwerp / werkwijzen te verwachten zijn, zodat hierop tijdig geanticipeerd kan worden. Een ander praktisch argument om nu al wel de nieuwe norm te bekijken is dat de strekking van de inhoud niet veel anders is, maar juist meer verduidelijking, toelichting en voorbeelden bevat.

In het tweede deel van dit artikel zal verder ingegaan worden op de inhoud van de nieuwe norm. Lees deel II: klik hier

Dennis van Loon, D&F Consulting BV

 

Geschreven door Dennis van Loon, Senior consultant Machine Safety bij D&F Consulting B.V.. Dennis is tevens TÜV certified Functional Safety Engineer (FS Eng TÜV Rheinland #9013/14, Machinery). Dit artikel is tevens gepubliceerd in het vakblad 'Constructeur'. Download hier de publicatie.

 

Vragen over machineveiligheid?

Heeft u vragen naar aanleiding van dit artikel of wilt u meer informatie over machineveiligheid. Neem geheel vrijblijvend contact op met een van onze veiligheidsadviseurs:

  • telefonisch contact via (076) 50 40 340
  • stel uw vraag direct via het contactformulier  

Training Elektrische uitrusting van machines volgens vernieuwde EN-IEC 60204-1

Volg de 1-daagse training Elektrische uitrusting van machines volgens vernieuwde EN-IEC 60204-1 en leer de elektrische installatie van machines in overeenstemming met EN-IEC 60204-1 veilig uit te voeren, te testen en te documenteren. De training benadrukt de praktische toepasbaarheid van de vernieuwde norm in de praktijk.

Neem contact met mij op

versturen

Of bel ons direct op

076 5040 340