Spiritueel leiderschap - deel 7

20/04/21

“Veiligheid, Gezondheid, Welzijn en Milieu is hier onze manier van zaken doen”. Hudson & Parker (2006) omschrijven deze manier van handelen als de hoogste vorm (trede 5) van een veiligheidscultuur. Volgens Hudson & Parker (2006) zal in deze organisaties iedere medewerker veiligheid als een waarde laten zien, openstaan voor nieuwe ideeën, alert zijn op het onverwachte, begrijpen waarom hij dingen doet en geloven dat hun handelingen een verschil maken voor zichzelf en anderen. In een trede 5 organisatie tonen managers leiderschap naast hun dagelijkse taak om te managen, zij zien andermans opvattingen en gedrag als een weerspiegeling van hun eigen leiderschap.

Dit is het laatste deel van de 7-delige artikelenreeks over het streven naar een sterke, proactieve veiligheidscultuur (Veiligheidsladder®, trede 4). In dit artikel ga ik nog een stapje verder dan een proactieve veiligheidscultuur, ik ga namelijk op zoek naar het type leiderschap dat nodig is voor een ‘vooruitstrevende’ veiligheidscultuur (Veiligheidsladder®, trede 5). 

Veiligheidsladder
Figuur 1: NEN Veiligheidsladder

Spiritueel Leiderschap

Stogdill (1950) geeft aan dat leiderschap het proces is waarbij een individu een groep van individuen beïnvloedt om een bepaald doel te bereiken. Een leider is pas een leider, als de groep hem of haar erkent als leider. Erkent de groep de rol van de leider, en neemt deze individu die rol ook aan, dan is er sprake van gezag. “Gezag is de positieve waardering voor een leider in termen van vertrouwen en respect (aanzien)”, Van Vugt & Wildschut, 2013. 

Spiritueel leiderschap is een vorm van leiderschap waarbij de individuele spiritualiteit van de volgers centraal staat (Fry, 2003). Bij spiritualiteit moet gedacht worden aan een ervaring van betekenis en zinvolheid, verbonden met het werk of de groep. Spiritueel leiderschap is niet noodzakelijkerwijs verbonden met een religie. Echter er kunnen wel waarden uit de grote wereldreligies gebruikt worden, en vertaald naar een seculiere context.

Bij spiritueel leiderschap stijgt men boven zichzelf uit doordat niet alleen het eigenbelang telt, maar ook het besef dat bij andere individuele groepsleden een hogere bestemming van betekenisgeving of zinvolheid ertoe doet. Er is dus sprake van zelftranscendentie (Saane, 2012).

De spirituele leider

De spiritueel leider handelt vanuit innerlijke wijsheid en ziet de belangen van alle betrokkenen (Pruzan et al., 2017) en heeft daarbij een op groei gerichte mindset (Dweck, 2017), waarin ‘het beeld’ voor de ander helder en ruimer wordt.

Er komt dan energie vrij en er doen zich kansen voor. Dit sociaal intelligent leiderschap (Goleman, 2014) begint met “volledige aanwezigheid en afstemming. Als een leidinggevende eenmaal betrokken is, kan het hele spectrum van sociale intelligentie zich ontvouwen, van aanvoelen hoe mensen zich voelen en waarom, tot het aangaan van soepele interacties waardoor mensen zich prettig voelen. Marichal & Segers (2015) schrijven:

“Spirituele leiders vertrekken vanuit diepe, universele waarden en zoeken naar waarachtigheid en verdieping voor zichzelf en hun organisatie. Ze zoeken naar hun innerlijke kracht, ontdekken dat deze universeel is, en leven en werken vanuit een diep gevoel van verbondenheid. Niet status of succes of macht of emoties zijn hun drijfveren, maar de realisatie van hun hoogste zelf”.

Een leider met gezag dus (Van Vught & Wildschut, 2013). 

totaliteitsvisie

Paul de Blot (2006) beschrijft hoe organisaties zo ver komen “Het spirituele proces is een verinnerlijking van het bewustzijn dat ook een verinnerlijking van de relaties betekent. Deze verdieping overstijgt tegenstellingen, waardoor de samenhang wordt versterkt en de openheid voor het grotere geheel vergroot. Uiteindelijk mondt dit verdiepingsproces uit in een totaliteitsvisie waar geen plaats meer is voor tegenstellingen. Op dit zijnsniveau worden alle menselijke waarden opgenomen in de zijnswaarden, spirituele grondwaarden die onbereikbaar zijn maar wel als een ideaal kunnen inspireren.”

Plaatsen we de spirituele leiderschapsstijl in de circumplex (Vermere, 2009), zie figuur 1, deel 3, dan lijkt spiritueel leiderschap nog het meest op de ‘participatieve’ stijl. Echter, spiritueel leiderschap gaat nog wel een stapje verder omdat het niet alleen verbindend is, zoals in de participatieve stijl, maar ook betekenis en zinvolheid geeft aan het werk. 

Een ‘vooruitstrevende’ veiligheidscultuur

Spiritueel leiderschap zorgt ervoor dat de medewerkers hun werk als belangrijk en waardevol beschouwen. Dit heeft tot gevolg dat de motivatie meer van binnenuit komt, ook wel intrinsieke motivatie genoemd (Wildschut, 2017), en veiligheid daarmee een onderdeel wordt van hun waardensysteem. Veiligheid krijgt niet alleen betekenis en zinvolheid voor hunzelf, maar ook voor de andere individuele groepsleden. Hiermee wordt een brug geslagen naar een ‘vooruitstrevende’ veiligheidscultuur (Veiligheidsladder®, trede 5).

Conclusie 

Ik begon deze artikelenreeks met: 

  • “Iedereen wil aan het einde van de dag veilig en gezond naar huis. In de praktijk blijkt echter dat medewerkers gedurende hun werkdag allerlei, bewust en onbewust, gevaarlijke handelingen uitvoeren. Hierdoor raken medewerkers gewond, of erger nog, ze komen te overlijden. En dat is bijzonder te noemen, aan de ene kant wil niemand gewond naar huis, maar aan de andere kant nemen we wel de hele dag door risico’s.”

In de zeven delen van deze artikelenreeks ging ik op zoek naar bovenstaande dualiteit en heb ik, op basis van de wetenschap, een aantal belangrijke aspecten/dimensies in het streven naar een sterke, proactieve veiligheidscultuur belicht.

Mijn conclusie is dat we precies andersom moeten redeneren, zoals in de voorgaande artikelen is beschreven.

  • Medewerkers nemen risico’s om verschillende redenen en daaraan ligt zonder uitzondering een positieve intentie aan ten grondslag. De ene medewerker heeft een persoonlijkheidskenmerk die laag scoort op de dimensies consciëntieusheid en vriendelijkheid, de ander heeft een leidinggevende die alleen maar afstraft na een incident, de ander heeft een promotiefocus, en weer een ander heeft er geen vertrouwen in dat zijn collega op een integere en respectvolle manier met zijn feedback omgaat. Oftewel, we willen wel veilig naar huis, maar we worden in meer of mindere mate bewust of onbewust tot onveilig gedrag gedwongen. We hebben geen vrije wil!
     
  • Lees hier de voorgaande delen van deze artikelenreeks.

28 april - Workers Memorial Day

Op 28 april is het Workers Memorial Day. Op deze dag herdenken we internationaal alle werknemers die zijn omgekomen door een bedrijfsongeval of een beroepsziekte. Dit herinnert ons er elk jaar weer aan hoe belangrijk veiligheid is. Per jaar komen er 4000 mensen om het leven als gevolg van een arbeidsongeval of beroepsziekte.

Op woensdag 28 april publiceren wij het artikel: de onlosmakelijke interactie tussen mens en omgeving. Mijn collega Niklas zal in dit artikel ingaan op de relatie tussen mens en machine en dan met name op de cognitieve capaciteit van ons brein.

Wij kijken uit naar de dag dat Workers Memorial Day niet meer nodig is, omdat veiligheid in alle organisaties tot in de vezels is doorgedrongen! 

OVER DE AUTEUR

Marcel de Munck, D&F Consulting BVMarcel de Munck is expert op het gebied van veiligheidscultuur en -gedrag en verantwoordelijk voor de verbetering van veiligheidsprestaties bij bedrijven in verschillende branches. Vanuit zijn expertise in veranderkunde en psychologie helpt hij organisaties die willen veranderen, iets willen doorbreken, om hun doelen te realiseren. Zijn passie is om mensen en organisaties te helpen om te worden wie ze willen zijn. Marcel behandelt graag vraagstukken die gaan over mensen, drijfveren, idealen en motivatie. Maar ook over grenzen durven verkennen, over kwetsbaar durven zijn, over lef. Zijn lijfspreuk is dan ook: “Don’t let your dreams live and die in your mind. But become the person you want to be, by realizing your dreams.” Met zijn ‘passion for safety’ weet hij mensen te inspireren en te motiveren.

MEER INFORMATIE OVER VEILIGHEIDSCULTUUR EN -GEDRAG

Onze experts kunnen u helpen om het veiligheidsbewustzijn in uw organisatie te vergroten en de veiligheidscultuur te versterken. Benieuwd naar de mogelijkheden? Neem direct contact op voor een vrijblijvende kennismaking.

Neem contact met mij op

versturen

Of bel ons direct op

076 5040 340